Elektrik enerjisi doğrudan elde edilen bir enerji kaynağı olmayıp su, doğalgaz, kömür, rüzgar, güneş santrallerinde üretilen ikincil bir kaynaktır.
Bu nedenle yatırım maliyeti yüksek insan yaşamında olmazsa olmaz bir enerji olup yerine kullanılacak alternatif bir enerjide yok.
Ülkelerin kalkınma hızlarını, ekonomik olarak gelişmişlik düzeyini, sanayi ve ticaret alanında tüketilen elektrik enerjisi en önemli göstergelerdir.
Elektrik enerjisinin en önemli özelliklerinden biri depolanmaması üretimi ile tüketiminin eş zamanlı gerçekleşmesidir.
İhtiyaç duyulan miktarda ve kalitede üretilmesi ve aynı anda tüketilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.
Türkiye’de elektrik enerjisi üretimi, tüketimden çok olursa şebekenin frekansı yükselir, üretim tüketimden az olursa şebeke frekansı düşer.
Elektrik şebeke frekansı 50 Herz. ortalama 49.5 Herz veya 50.5 Herz sınırları içinde olması gerekmekte.
2015 yılında Türkiye’nin her yerinde yaşadığımız elektrik kesilmesinin sebebi bazı elektrik santrallerinin az veya hiç elektrik üretmediği sonucu üretimin tüketimden az olduğu için şebeke frekansının 48.5 Herz’e düşmesiyle sitemin devre harici olduğu yetkililerce belirtilmişti.
Bu nedenle elektrik enerjisinin üretimi, iletimi, dağıtımı, tüketimi arasında organik yapısal bir ilişki olmalıdır.
Dolayısıyla bu üç faaliyet alanının merkezi bir yapıda ve üretiminden tüketimine kadar Devletin her aşamada kamusal yararları gözeterek eş zamanlı planlanma yapması gerekir.
EPDK tarafından 01.01.2016_— 2019 tarihinde tarafından yapılan mevzuat düzenlemesi ile daha önce faturalarda ayrı ayrı görülen dağıtım bedeli, iletim sistem bedeli, kayıp kaçak bedeli, perakende satış bedelleri birleştirilerek tamamı dağıtım bedeli adı altında alındı.
ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNDE TÜM GİDERLER TÜKETİCİLER TARAFINDAN FİNANSE EDİLDİĞİ İÇİN ENERJİ SEKTÖRÜNÜN PATRONU
45 MİLYONELEKTRİK TÜKETCİSİ OLDU.
2000 yılı başlarında ülkemizin elektrik enerjisi ihtiyacını karşılamak için üretim, iletim ve dağıtım tesislerine her yıl bütçeden ortalama 3- 4 Milyar dolar yatırım yapılması gerek olduğuna karar verilmiş.
Devletin o günün ekonomik şartları içerisinde bu yatırımları tek başına yapmasının mümkün olmayacağına karar vermiş.
Devlet elektrik üretim ve dağıtım işinden çıkmak isteğiyle ayrıca bu hizmetleri yerli ve yabancı özel sektör sermayesini devreye sokarak çözmek düşüncesiyle özelleştirme kararı almış.
Türkiye’deki iller 21 dağıtım bölgesine ayrıldı 2009-2010 yılları arasında Özelleştirme idaresi başkanlığınca (ÖİB) yapılan ihaleler sonunda elektrik dağıtım şirketleri işletme hakkı kullanım bedeliyle 30-36 yıl süre ile özel şirketlere toplam 12.9 milyar dolara KİRALADI.
Elektrik üretim, iletim, dağıtım hizmetlerinin Devlet tarafından yapıldığı o dönemlerde tartışmasız elektrik sektörünün PATRONU DEVLETTİ.
Dağıtım şirketlerinin özel şirketlere devrinden sonra özel sektör sermayesinin katkısıyla enerjinin PATRONU ÖZEL SEKTÖR olacağını TÜKETİCİLER beklenti içindeydi.
13 yıla yaklaşan bu özelleştirmeler sonrası 50 milyon elektrik tüketicisine hizmet, yatırım elektrik fiyatlarında ucuzlama olarak nasıl yansıdımı ?
Devletin elektrik enerjisin de üretim, iletim, dağıtım hizmetlerini yaptığı yıllar ile özelleşme sonrası ne gibi değişiklikler olduğuna bakalım.
Eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat ALBAYRAK ve EPDK Başkanı Mustafa YILMAZ’ ın katıldığı 6.5.2016 tarihinde ELDER’in Trabzon’da düzenlediği sektör toplantısına tüketici memnuniyetinin öncelikleri olduğunu belirtmiş.
Elektrik enerjisinin dağıtımı için yapılan proğramlı yatırımları, dağıtım şebekesinin yenileme ve genişletme yatırımları, dağıtım şirketlerinin işletme giderlerini, kayıp kaçak bedelini, vergi ve fonların ödemelerini TÜKETİCİLER finanse ettiği için ELEKTRİK SEKTÖRÜNDE PATRON TÜKETİCİLER OLDU DEMİŞ.
Eski enerji bakanı Berat ALBAYRAK enerji sektöründe 10 yıl içerisinde 101 milyar lira değerinde yatırım yapılacağını ifade ederek konuşmasını şöyle sürdürmüş.
Özel dağıtım şirketlerine 2010-2015 yılları arasında yaklaşık 13 milyar lira 2015-2020 yılları arasında18 milyar lira olmak üzere toplam 31 milyar proğramlı yatırım bütçesi verildi.
Ayrıca özel dağıtım şirketlerine 2010-2015 yılları arasında 27 milyar lira, 2015-2020 yılları arasında 43 milyar lira olmak üzere toplam 70 milyar lira işletme bütçesi verildiğini söylemiş.
Yine eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih DÖNMEZ ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı Mustafa YILMAZ’ın katılımıyla 1 mayıs 2019 tarihinde ELDER 12. sektör toplantısı Afyonkarahisar’da yapılmış.
Bu toplantıda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih DÖNMEZ 2016-2020 döneminde 18 milyar lirası özel sektör, 12 milyar lirası kamu olmak üzere 30 milyar liralık yatırım bütçesi verdiklerini aktaran Enerji Bakanı Fatih DÖNMEZ dağıtım sektöründe “insan odaklı hizmetin” sorumluluğun ötesinde bir zorunluluk olduğunu ve dağıtım sektörünün hizmet kalitesinin her geçen yıl daha da arttığını söylemiş.
ENERJİ BAKANI FATİH DÖNMEZ’İN ELEKTRİK DAĞITIM BEDELİ HAKKINDA GÖRÜŞ VE AÇIKLAMALARI
Dağıtım bedeli sadece sayacı okuyup da faturayı size bırakma bedeli değil. Elde ettiğimiz enerjiyi bu şebeke vasıtasıyla sizlere kadar götürmenin yapım ve işletme maliyeti var.
Elektrik üretim sektöründe 60 bin kişi çalışıyor ama dağıtım-iletim tarafında bunun iki katı insan çalıştırıyoruz.
120 bin kişi çok daha zor koşullarda siz evinizde sıcacık odanızda uzanırken, gece gündüz demeden çalışıyor.
İşte bu şekilde çalışan binlerce teknisyenimiz var. Oluşan maliyetler de doğal olarak elektrik dağıtım bedeli olarak da size yansıyor.
Enerji ve Tabii kaynaklar Bakanı Fatih DÖNMEZ Niğde’de sivil toplum kuruluşu temsilcileriyle bir araya geldiği toplantıda yaptığı konuşmasında
DAĞITIM BEDELİ hakkında çiftçinin tarlada üretilen bir ürünü tarladaki çıkış fiyatıyla pazarda veya markette satın alamıyoruz.
Çünkü o ürünün kullanıcıya teslim noktasına getirilmesinin bir maliyeti var ve tüketici olarak bu maliyeti de ödemekteyiz elektrik dağıtım bedeli de buna benzer demiş.
Enerji Bakanı Fatih DÖNMEZ, 2000 yılları başında elektrikte yetersiz bir üretim söz konusu olduğunu belirterek, yapılan yasal düzenlemeler ve yatırımcının güvenmesi sayesinde çok fazla kamu kaynağı harcanmadan elektrik alanında son 15 yılda 100 milyar dolarlık yatırım gerçekleştirildiğini ifade etmiş.
Sayın Enerji Bakanı Fatih DÖNMEZ elektrik üretimi ve dağıtımıyla ilgili giderleri çiftçinin tarlasında yetiştirdiğİ domates, biber, patlıcan, soğan, patates gibi ürünlerlerin sofraya gelinceye kadar ki tüm masraflarını ödeyerek yiyorsak,
Elektrik enerjisiyle ilgili üretim, iletim, dağıtımla ilgili masrafların tamamını da TÜKETİCİLERİN ödemesi gerekir demiş.
Çiftçilerin ürettikleri ürünleri çeşitli yerlerden değişik kalite ve fiyatlarla almak mümkün mevsiminde tüketilen meyve ve sebzeleri tüketiciler daha ucuza alabilir veya hiç almaz.
Elektrik enerjisini bağlı olduğun dağıtım şirketinden EPDK’nın belirlediği ulusal elektrik fiyatlarından kullanmak mecburiyetinde.
TÜKETİCİLER günün 24 saatinde kesintisiz, yeterli miktar ve kalitede, güvenli, ucuz elektrik enerjisine ihtiyacı var.
Yerine başka bir enerji kullanması mümkün olmadığı gibi kalitesiz ve yetersiz elektrik enerjisi teknik açıdan mümkün değildir.
ELEKTRİK ÜRETİM, DAĞITIM TESİSLERİNDEN ÖZELLEŞME SONRASI BEKLENEN FAYDALAR TÜKETİCİLERE NASIL YANSIYACAKTI. ???
1-Devletin elektrik dağıtım alanından tümüyle çekilmesini sağlamak, dağıtım tesislerin verimli işletilmesi sonucu maliyetlerin düşürülmesi.
2- Elektrik enerjisi arz güvenliğinin sağlanması ve arz kalitesinin artırılması.
3- Kayıp/kaçak oranında azaltma sağlanması, bölgesel elektrik tarifesine geçilmesi,
4-Yenileme ve genişleme yatırımlarının özel sektör tarafından yapılması,
5-Rekabet sonucu sağlanan faydaların tüketicilere yansıtılması.
ELEKTRİK DAĞITIM ŞİRKETLERİ TÜKETİCİ FATURALARINDAN TAHSİL ETTİĞİ DAĞITIM BEDELİNİ AŞAĞIDAKİ HİZMETLERİ YAPMAK İÇİN KULLANMAK ZORUNDA İDİ.
Dağıtım sistemi kullanımı, kayıp/kaçak bedeli, iletim sistemi kullanım bedeli, sayaç okuma bedellerinin toplamı oluşturmaktadır.
Dağıtım şirketlerinin en önemli görevi üretilen elektrik enerjisinin nihai tüketim noktasına ulaştırılması amacıyla tesis edilmiş olan orta gerilim ve alçak gerilim seviyesine sahip (36.000 Volt ve 400 volt ) hatlar üzerinden taşınması.
Orta ve alçak gerilim şebekesinin işletilmesine yönelik ihtiyaç duyulan işçilik, bakım, onarım, malzeme gibi işletme maliyetleri ile üretilen elektriğin dağıtılabilmesi için tesis edilmiş olan indirici merkezler, hatlar ve tamamlayıcı tesislerin inşası için yapılan yatırımların amortisman/itfa ve finansman maliyetini içermektedir.
ÖZEL ŞİRKETLER ELEKTRİK ÜRETİM VE DAĞITIM TESİSLERİNİ VERİMLİ İŞLETECEK ELEKTRİK FİYATLARINDA İYİLEŞTİRMELER TÜKETİCİYE YANSIYACAKTI.
**Özel dağıtım şirketlerince yapılan elektrik dağıtımı yaklaşık 10 yıl oldu bu süre içerisinde elektrik fiyatlarında beklenen düşüşler neden gerçekleşmediğini 44 milyon elektrik TÜKETİCİLERİ yetkili kamu ve özel sektör temsilcilerine soruyor.
**Başta özel dağıtım şirketlerinin TÜKETİCİLERE verdiği hizmetlerden memnun olup olmadıkları 10 yıl içerisinde kendilerine hiç sorulmadı.
**Özelleştime öncesi Devletin kamu şirketi olan TEDAŞ elektrik dağıtım hizmetini, KAR AMACI AZ, SOSYAL AMACI ÇOK OLACAK şekilde herkesin eşit şekilde yararlandığı hizmet alanı olarak yıllarca yaptı.
**Özel dağıtım şirketleri ise elektrik dağıtım hizmetlerini kar amacını önde tutarak yapmaya çalıştılar.
Devletin yıllaraca hangi şartlar içerisinde elektrik dağıtım hizmetlerini yaptıklarını görmezden bilmezden geldiler.
**Özel dağıtım şirketleri tabir yerinde ise halk dilinde “
ÇAYIN TAŞIYLA ÇAYIN KUŞUNU VURMAK DÜŞÜNCESİYLE” hiç risk almadan karlı gördükleri elektrik üretim ve dağıtım tesislerini özelleştirme idaresinden almak için öz sermayesi az bankalardan yüzde 75 kredi kullanılarak aldılar.
**TEDAŞ her Kamu iktisadi devlet teşekkülü KİT’ lerde olduğu gibi yatırımları genel bütçeden karşılanıyor kar ve zararı genel bütçeye aktarılıyordu.
**Özel şirketler üretim ve dağıtım hizmetlerini kar amacını ön planda tuttukları için elektrik enerji maliyetleri düşmedi.
**Devlet o dönemlerde vatandaşlara sizin ödeyeceğiniz VERGİLER, YOL, SU, ELEKTRİK HİZMETİ olarak size geri dönecek derdi.
**Devletin ENERJİDE PATRON olduğu özelleştirmelerden önceki yıllarda elektrikle ilgili yatırımların tamamı devlet bütçesinden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına ayrılan bütçe ile yapılıyor, tüketicilere tamamı yansıtılmıyordu.
**Enerji üretim ve dağıtım tesisleri özelleştikten sonra özel şirketlerce yapılan proğramlı yatırım, elektrik dağıtım, kayıp kaçak bedellerini elektrik faturasını ödeyen TÜKETİCİLER tarafından enerji bedeli içinde ödenmekte.
**Proğramlı enerji yatırımları ile yeni yerleşim ve kentsel dönüşüm yerlerine sanayi bölgelerine elektrik götürmekle birlikte mevcut şebekenin genişletme ve yenileme yatırımları yapmakta.
**Kentsel dönüşüm projeleri, alış veriş merkezleri AVM’lerin elektrik ihtiyacını karşılamak için yapılan elektrik yatırımlarının bedelini 45 milyon TÜKETİCİ tarafından neden karşılansın ??
**Devlet yol, baraj, gölet, içme suyu, kanalizasyon şebekesi, raylı sistem metro, duble ve oto yollar yapıyor bedelini vatandaştan almıyor tamamını kullanandan ve bütçeden karşılayarak yapıyor.
**Devlet tek şeritli veya duble yollar yapıyor bedelini yolu kullananlardan veya yoldan geçenlerden almıyor.
Genel bütçeden Ulaştırma Bakanlığına ayrılan yatırım bütçesinden karayollarına ayrılan yatırım bütçesinden yapıyor.
**Belediyeler sınırları içerisindeki yolları Belediyenin yatırım bütçesinden ayrılan ödenekle yapılıyor.
Şehirlerin su ihtiyacını karşılamak için yapılan baraj, gölet isale hattı, şehir içi dağıtımı İller Bankası kanalıyla yapıyor bu yatırımların bedeli bütçeden karşılanarak vatandaşlardan alınmıyor.
**Devlet enerji özelleştirmelerinden sonra enerji üretim ve dağıtım hizmetlerinden çıkma isteği sonunda elektrik enerjisi ile ilgili tüm giderleri 45 milyon TÜKETİCİNİN karşılaması devlet desteği olmadan mümkün değil elektrik fiyatları devamlı artmasının önüne deçmel mümkün değildir.
EPDK her 3 ayda ulusal elektrik enerji ücretlerini, özel dağıtım şirketlerinin istekleri ve döviz artışına göre belirlemekte.